Çocuk Diş Hekimliği

İlk muayene ne zaman olmalı?

Çocuk diş hekimliğinde genel kabul, ilk süt dişi sürdükten sonraki altı ay içinde, en geç birinci yaş günü civarında bir tanışma muayenesi yapılmasıdır. Bu ilk randevunun amacı çoğu zaman tedavi değil; ağzın genel durumunu görmek, çürük riskini değerlendirmek ve aileye fırçalama, beslenme, biberon ve gece emzirme konusunda yol göstermektir. Kliniği, koltuğu ve hekimini sorunsuz bir günde tanıyan çocuk, ileride bir tedavi gerektiğinde çok daha kolay uyum sağlar. Şikâyet beklemeden gelmek de önemlidir; başlangıç çürükleri genellikle ağrı yapmaz, erken fark edildiğinde ise çok daha basit yaklaşımlarla ele alınabilir.

Muayenede hekiminiz diş sürme sırasını, alt ve üst çenenin kapanış ilişkisini, dil ve dudak bağlarını, diş eti sağlığını ve evdeki ağız bakımı alışkanlıklarını birlikte değerlendirir. Kontrol aralığı genellikle altı aydır; çürük riski yüksek olan, apareyli ya da özel sağlık durumu bulunan çocuklarda hekiminiz daha sık kontrol planlayabilir. Süt dişlerinden daimi dişlere geçiş hareketli bir dönemdir; düzenli kontroller yalnızca çürük aramak için değil, çene ve diş dizilimindeki değişiklikleri zamanında görmek için de yapılır.

Süt dişleri neden önemli?

Süt dişleri geçicidir ama görevleri kalıcı sonuçlar doğurur. Çiğnemeyi ve dolayısıyla dengeli beslenmeyi mümkün kılar, birçok sesin doğru çıkarılmasına yardımcı olur; altlarından gelecek daimi dişler için yer tutar ve çenenin gelişimine rehberlik eder. "Nasıl olsa düşecek" düşüncesiyle ihmal edilen bir süt dişi erken kaybedildiğinde komşu dişler boşluğa doğru kayabilir, daimi diş sürerken kendisine ayrılmış yeri bulamayabilir; böyle durumlarda hekiminiz yer tutucu adı verilen basit bir apareyi gündeme getirebilir. Ayrıca süt dişindeki ilerlemiş bir iltihap, kök ucunun hemen altında gelişmekte olan daimi diş tomurcuğunu etkileyebilir; bu nedenle ağrı yapmayan dişler de kontrol edilir.

Süt dişi çürüğünde ne yapılır?

Küçük yaşlarda en sık karşılaşılan tablo erken çocukluk çağı çürüğüdür. Gece biberonla uyumak, uzun süren gece emzirmeleri ve gün içinde sık aralıklarla şekerli yiyecek ya da içecek tüketmek riski artırır; çünkü çürük açısından şekerin miktarı kadar ağızda kaldığı süre ve tekrar sıklığı da belirleyicidir. En erken belirti, diş eti kenarında beliren mat beyaz, tebeşirimsi lekelerdir. Bu aşamada henüz boşluk oluşmamıştır; hekiminiz uygun görürse diş, flor uygulaması, beslenme düzenlemesi ve fırçalama desteğiyle yakın takibe alınabilir.

Çürük mine tabakasını geçip boşluk oluşturmuşsa dolgu gündeme gelir. Diş özüne ulaşmışsa çocuk dişlerine özgü kanal ya da amputasyon tedavileri, madde kaybı çok fazlaysa dişi bütünüyle saran çocuk kronu düşünülebilir. Diş korunamayacak durumdaysa çekim ve gerekirse yer tutucu planlanır. Hangi seçeneğin uygun olduğuna; dişin durumu, ağızdaki yeri, normal düşme zamanına kalan süre ve gerekli görülürse alınan röntgen birlikte değerlendirilerek hekiminiz karar verir. Çocuğun o günkü uyumu işlemin kaç seansa bölüneceğini de etkiler; küçük yaşlarda kısa ve olumlu biten randevular tercih edilir.

Fissür örtücü nedir?

Azı dişlerinin çiğneme yüzeyinde doğal olarak derin oluk ve girintiler bulunur. Bu oluklar çoğu zaman bir fırça kılının giremeyeceği kadar dardır; yiyecek artığı ve bakteri plağı burada birikir, çürük de en sık bu noktalardan başlar. Fissür örtücü, dişten madde kaldırmadan bu olukların akıcı bir dolgu maddesiyle kapatılması ve yüzeyin fırçayla temizlenebilir hâle getirilmesi işlemidir. Amaç, çürük henüz oluşmadan riskli bölgeyi korumaktır. İşlem sırasında diş kesilip aşındırılmaz, genellikle anestezi gerekmez ve çoğunlukla tek seansta tamamlanır.

Uygulama genellikle daimi azı dişleri ağızda göründükten kısa süre sonra planlanır; birinci büyük azılar yaklaşık altı-yedi, ikinci büyük azılar yaklaşık on bir-on üç yaş civarında sürer. Hekiminiz gerekli gördüğünde derin oluklu süt azı dişlerine de uygulanabilir. Örtücü dişin yalnızca kapatılan çiğneme yüzeyini korur; dişler arası yüzeyler ve diş eti kenarı açıkta kalır, bu bölgeler ancak fırça ve diş ipiyle temizlenir. Örtücüler zamanla aşınabildiğinden rutin kontrollerde durumları gözden geçirilir, hekiminiz gerekli görürse yenilenir.

Flor uygulaması ve evde bakım

Flor, mine yüzeyinin asit ataklarına karşı direncini artırır ve henüz boşluk oluşmamış başlangıç lekelerinde minerallerin yeniden kazanılmasını destekler. Klinikte genellikle vernik ya da jel biçiminde, kısa süren bir uygulama olarak yapılır. Ne sıklıkla tekrarlanacağı her çocuk için aynı değildir; çürük geçmişi, beslenme düzeni, ağız bakımının niteliği ve varsa özel sağlık durumu göz önüne alınarak hekiminiz tarafından belirlenir. Yaygın yaklaşım, üç ila altı aylık aralıklarla kontrol ve gerekiyorsa tekrar biçimindedir. Damla veya tablet biçiminde ek bir flor takviyesine ihtiyaç olup olmadığına da hekiminiz karar verir.

Evdeki bakım en az klinikteki uygulama kadar belirleyicidir. İlk diş sürdüğü andan itibaren yumuşak bir fırçayla günde iki kez temizlik önerilir. Macun miktarı yaşa göre ayarlanır: üç yaşın altında ince bir sürüntü, üç-altı yaş arasında küçük bir bezelye tanesi kadarı yeterlidir. El becerisi tam gelişmediği için fırçalama yedi-sekiz yaşına kadar erişkin gözetiminde yapılmalı, küçük yaşlarda ise ebeveyn tarafından tamamlanmalıdır. Arka dişlerin yüzleri birbirine temas etmeye başladığında diş ipi de günlük bakıma eklenir. Akşam fırçalamasından sonra su dışında bir şey verilmemesi ve gece uykuya biberonla giden çocuklarda biberonun suyla sınırlandırılması, basit ama etkili alışkanlıklardır.

Çocuğun diş hekimi korkusu

Çocukta diş hekimi korkusu çoğu zaman bilinmezlikten ve kontrolü kaybetme hissinden kaynaklanır. Bu nedenle çocuk hastalarda yaygın olarak "anlat-göster-uygula" yaklaşımı benimsenir: yapılacak işlem çocuğun yaşına uygun, korkutmayan sözcüklerle anlatılır, kullanılacak aletler gösterilip tanıtılır, ardından uygulamaya geçilir. Koltuğa oturmak, ağzını açmak ve aynada kendi dişlerini görmek bile küçük bir çocuk için ilk seansın kazanımı sayılır. Çocuk kendi hızında ilerlediğinde sonraki randevular genellikle daha rahat geçer; bu nedenle seanslar kısa tutulur ve işlem gerektiğinde parçalara bölünebilir.

Ailenin tutumu bu süreçte belirleyicidir. Çocuğu rahatlatmak amacıyla verilen, ağrıdan ya da iğneden söz eden güvenceler çoğu zaman ters etki yapar; çünkü çocuğun aklında henüz olmayan bir korkuyu ona hatırlatır. Dişlerin sayılacağını ve temizleneceğini söylemek yeterlidir. Kendi diş hekimi kaygınızı çocuğun yanında dile getirmemek, işlemle ilgili soruları klinikte hekime yöneltmek ve muayene sırasında kısa, sakin cümlelerle destek olmak süreci kolaylaştırır. Çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlayan bir oyuncağını yanında getirmesinde de sakınca yoktur.

Diş kırılırsa ne yapmalı?

Düşme, çarpma ve spor kazaları çocukluk çağında sık görülür. İlk yapılacak şey sakin kalmak, kanama varsa temiz bir gazlı bezle birkaç dakika baskı uygulamak ve dudak-yanak bölgesine dışarıdan soğuk uygulamaktır. Diş kırıldıysa kopan parçayı bulup kuru bırakmadan, süt ya da serum fizyolojik içinde getirmek önemlidir; uygun koşullarda saklanan parça bazı durumlarda dişe yeniden yapıştırılabilir. Darbe küçük görünse bile aynı gün değerlendirme yapılması, gözle görülmeyen kök ve çevre doku yaralanmalarının atlanmaması açısından gereklidir.

Travma sonrası takip, ilk müdahale kadar önemlidir. Darbe alan bir diş haftalar hatta aylar sonra renk değiştirebilir, diş etinde şişlik ya da hassasiyet gelişebilir; bu nedenle hekiminiz belirli aralıklarla kontrol ve gerektiğinde röntgen planlar. Süt dişine gelen darbelerde ayrıca alttaki daimi diş tomurcuğunun etkilenip etkilenmediği zaman içinde izlenir. Ağız içinde derin kesik, durmayan kanama, baş dönmesi, kusma ya da bilinç değişikliği gibi bulgular varsa öncelikle en yakın acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.

• Yerinden çıkan daimi dişi yalnızca beyaz kron kısmından tutun; kök yüzeyine dokunmayın, ovalamayın.
• Diş kirlendiyse birkaç saniye soğuk su ya da serum fizyolojikle çalkalayın; fırçalamayın, kazımayın.
• Mümkünse dişi yuvasına nazikçe yerleştirip çocuğa temiz bir gazlı bez ısırtın; yerleşmiyorsa soğuk süt ya da serum fizyolojik içinde saklayın.
• Dişi kuru bırakmayın, mendile sarmayın; ağız dışında kuru kalan süre uzadıkça iyileşme şansı azalır, bu nedenle vakit kaybetmeden hekime ulaşın.
• Yerinden çıkan bir süt dişi yerine takılmaya çalışılmaz; alttaki daimi diş zarar görebilir, yine de çocuğun hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
• Diş yerinde ama sallanıyor, yer değiştirmiş ya da rengi değişmeye başlamışsa da muayene gerekir.

Parmak emme ve ağız alışkanlıkları

Emme, bebeklikte doğal ve gerekli bir reflekstir; parmak emme ya da emzik kullanımı çocukların çoğunda okul öncesi dönemde kendiliğinden azalır. Alışkanlık üç-dört yaşından sonra sürdüğünde ve gün içinde uzun saatlere yayıldığında ön dişlerde açık kapanış, üst çenede darlık ve çene ilişkisinde değişiklik gibi etkiler görülebilir. Etkinin ortaya çıkmasında alışkanlığın şiddeti, sıklığı ve ne kadar süredir devam ettiği rol oynar; bu nedenle hekiminiz alışkanlığı yalnızca var olup olmamasıyla değil, günlük yaşam içindeki yeriyle birlikte değerlendirir.

Bırakma sürecinde ceza, utandırma ya da parmağa acı madde sürme gibi yöntemler genellikle sonuç vermez, çoğu zaman çocuğun kaygısını artırır. Daha yararlı olan; alışkanlığın hangi anlarda ortaya çıktığını fark etmek (uyku öncesi, sıkılma, yorgunluk), o anlarda alternatif bir meşguliyet sunmak ve küçük ilerlemeleri fark edip övmektir. Tırnak yeme, dudak ısırma, dil itme ve özellikle burun tıkanıklığına bağlı ağızdan nefes alma da diş dizilimini etkileyebildiği için değerlendirilir; gerekirse kulak burun boğaz uzmanıyla birlikte ele alınır. Alışkanlık sürüyorsa ortodontik değerlendirme ve hekiminizin uygun görmesi hâlinde alışkanlık kırıcı apareyler gündeme gelebilir.

Randevu ve iletişim

Bizim Diş Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde çocuk diş hekimliğinin yanı sıra ortodonti, endodonti, implant ve cerrahi, periodontoloji, protez, estetik diş hekimliği, diş beyazlatma ve acil diş hekimliği aynı çatı altında yürütülür. Çocuğunuz ortodontik bir değerlendirmeye ya da farklı bir branşın görüşüne ihtiyaç duyduğunda süreç aynı klinik içinde sürdürülebilir; dilerseniz diğer aile bireylerinin kontrolü de aynı güne planlanabilir. Randevu ve sorularınız için 0216 329 29 29 numaralı telefondan, 0555 680 29 29 WhatsApp hattından ya da iletisim@bizimdis.com adresinden bize ulaşabilirsiniz. Adresimiz: İstiklal Mah. Şadırvan Sok. No 5/A, Ümraniye / İstanbul. Diş travması gibi acil durumlarda gelmeden önce telefonla haber vermeniz, siz yoldayken gerekli hazırlığın yapılmasına yardımcı olur.